Stopaj Hesaplama

Stopaj (tevkifat), bir ödemeyi yapan tarafın, ödeme sırasında verginin bir kısmını keserek doğrudan vergi dairesine yatırmasıdır; yani vergi, geliri elde edenden değil, ödemeyi yapandan "kaynağında" tahsil edilir. Hesabı basittir: stopaj = brüt bedel × stopaj oranı. Örneğin 1.000 ₺ brüt bir serbest meslek ödemesinde %20 stopaj 200 ₺'dir ve ödemeyi yapan bu 200 ₺'yi keser, geriye kalanı öder. Stopaj nihai bir vergi değil, ön ödemedir: yıl sonunda verdiğiniz gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir, fazla kesildiyse iade alırsınız. En yaygın stopaj türleri serbest meslek ödemeleri (%20), işyeri kira ödemeleri (%20) ve telif kazançlarıdır (%17). Oranlar GVK md.94 ve ilgili Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenir ve ödemenin türüne göre değişir.

Serbest meslek erbabı (avukat, mali müşavir, doktor, danışman vb.) bir kuruma hizmet verip makbuz kestiğinde iki ayrı kalem devreye girer: brüt bedele %20 KDV eklenir ve brüt bedelden %20 gelir vergisi stopajı kesilir. Örnek: 1.000 ₺ brüt bir makbuzda KDV 200 ₺ eklenir, stopaj 200 ₺ kesilir; müşteri toplam 1.200 ₺ öder, serbest meslek erbabının eline 1.000 ₺ geçer. KDV oranı ile stopaj oranı eşit (ikisi de %20) olduğu için elden alınan tutar brüte eşit görünür — ama bu yanıltıcıdır: tahsil edilen 200 ₺ KDV devletin parasıdır ve KDV beyannamesiyle ödenir, kesilen 200 ₺ stopaj ise ön ödenen gelir vergisidir. Yani gerçek geliriniz brüt değil, brüt − stopajdır; KDV yalnızca sizin üzerinizden geçer. Bu araç makbuzun tüm kalemlerini ayrı ayrı gösterir.

Bir işyerini kiralayan kiracı gelir/kurumlar vergisi mükellefiyse (şirket, esnaf, serbest meslek erbabı), ödediği brüt kiradan %20 gelir vergisi stopajı keser ve vergi dairesine yatırır; ev sahibine kalanı öder. Örnek: brüt kira 10.000 ₺ ise kiracı 2.000 ₺ stopaj keser, ev sahibine 8.000 ₺ öder ve 2.000 ₺'yi ev sahibi adına vergi dairesine beyan eder. Bu stopaj ev sahibinin ön ödenmiş gelir vergisidir; ev sahibi yıllık beyanname veriyorsa mahsup eder. Konut (mesken) kiralarında ise kural farklıdır: kiracı gerçek kişi ve mükellef değilse stopaj kesilmez, kira geliri doğrudan ev sahibi tarafından beyan edilir. Bu araçta "işyeri kira" türünü seçtiğinizde KDV uygulanmaz; net kira = brüt − stopaj olarak hesaplanır.

Stopaj kaybolan bir para değildir; sizin adınıza peşin ödenmiş gelir vergisidir. Yıllık gelir vergisi beyannamesi verdiğinizde, o yıl elde ettiğiniz gelir üzerinden hesaplanan vergiden, yıl içinde adınıza kesilen tüm stopajlar düşülür (mahsup edilir). Hesaplanan vergi kesilen stopajdan yüksekse aradaki farkı ödersiniz; düşükse ya da beyan sınırının altında kalıp beyan vermeniz gerekmiyorsa fazla kesilen stopajı iade alabilir ya da sonraki borçlarınıza mahsup ettirebilirsiniz. Örneğin yıl içinde toplam 24.000 ₺ stopaj kesilmiş ve yıllık hesaplanan geliriniz üzerinden vergi 20.000 ₺ çıkmışsa, 4.000 ₺ iade hakkınız doğar. Bu yüzden serbest meslek erbabı ve kira geliri sahipleri için stopaj bir maliyet değil, nakit akışını öne çeken bir ön ödemedir; kesin durum yıllık beyanınıza bağlıdır.

Stopaj oranları ödemenin türüne göre değişir ve GVK md.94 ile ilgili Cumhurbaşkanı kararlarında tanımlıdır. En yaygın oranlar şunlardır: serbest meslek ödemeleri %20, işyeri kira ödemeleri %20, telif ve eser kazançları %17. Bunların dışında yıllara sari inşaat işleri (%5), çiftçilerden alımlar, mevduat faizi gibi farklı oranlar da vardır. Bir ödemede hangi oranın geçerli olduğu, ödemenin niteliğine ve ödeme yapan tarafın mükellefiyetine bağlıdır. Bu araç en yaygın üç türü hazır sunar; farklı bir oranla çalışıyorsanız "özel oran" seçeneğinden kendi oranınızı girebilir, gerekirse KDV'yi de ekleyebilirsiniz. Kesin oran için ödemenin türünü ve güncel mevzuatı esas alın, tereddütte mali müşavirinize danışın.