İçeriğe atla
Ana Sayfa › Zaman › Şafak Hesaplama

Şafak Hesaplama

Şafağın ne zaman söktüğünü üç evre hâlinde görün: astronomik (−18°), denizci (−12°) ve sivil (−6°) alacakaranlık. Bu üç açı keyfi değildir; her biri gökyüzünde ölçülebilir bir eşiğe karşılık gelir. Doğuş saati için gün doğumu, akşam tarafı için gün batımı aracına bakın.

Şafak, güneş ufkun altındayken gökyüzünün aydınlanmaya başlamasıdır ve üç evresi vardır: astronomik şafak güneş −18°’deyken, denizci −12°, sivil −6°. İstanbul’da 22 Temmuz 2026’da sırasıyla 03:54, 04:39 ve 05:19; güneş 05:51’de doğar. Astronomik şafaktan doğuşa 1 saat 57 dakika vardır.

Bir tarih seçin.

Şehir ve tarih seçin; üç alacakaranlık evresini görün.

Üç alacakaranlık evresi ne anlama geliyor?

Güneş ufkun altındayken bile atmosfer ışığı saçtığı için gökyüzü tamamen karanlık değildir. Alacakaranlık, güneşin ufka göre açısına bakılarak üç evreye ayrılır ve her eşiğin pratik bir karşılığı vardır.

Astronomik alacakaranlık (−18°): bu açının ötesinde gökyüzü gözlem için yeterince karanlıktır. Şafak bu açıyla başlar; en sönük gök cisimleri kaybolmaya başlar. Denizci alacakaranlığı (−12°): ufuk çizgisi ile gökyüzü ayırt edilebilir hâle gelir — adı buradan gelir, çünkü denizciler sekstantla yıldız yüksekliği ölçmek için hem yıldızı hem ufku görmek zorundadır. Sivil alacakaranlık (−6°): yapay ışık olmadan okumaya yetecek aydınlık oluşur; trafikte farların gerekliliği ve birçok ülkenin «günün ağarması» tanımı bu eşiğe bağlıdır.

Şafak süresi neden her yerde aynı değil?

Alacakaranlığın süresi, güneşin ufka hangi açıyla yaklaştığına bağlıdır. Ekvatorda güneş ufka neredeyse dik iner, −18°’yi hızla geçer ve alacakaranlık yaklaşık 70 dakika sürer. Kuzeye çıkıldıkça güneş ufka eğik iner, aynı açıyı kat etmesi daha uzun sürer ve alacakaranlık uzar.

Mevsim de etkiler: gündönümleri civarında güneşin yörüngesi ufka daha eğik olduğu için alacakaranlık uzar. Türkiye’de İstanbul enleminde yaz aylarında astronomik şafaktan gün doğumuna yaklaşık iki saat vardır; kışın bu süre kısalır.

Uç durum: 60. enlemin kuzeyinde yaz aylarında güneş gece boyunca −18°’ye hiç inmez. Bu durumda astronomik şafak diye bir an yoktur ve araç uydurma bir saat basmak yerine bunu açıkça bildirir. Beyaz geceler denen olgu budur.

Şafak ile imsak aynı şey mi?

Aynı değildir ama ölçütleri birbirine çok yakındır. Diyanet İşleri Başkanlığı imsak vaktini güneşin ufkun 18° altında olduğu ana göre belirler — yani astronomik şafakla aynı açıya. Fıkıh literatüründeki «fecr-i sâdık» (gerçek şafak) kavramı da doğu ufkunda yatay olarak yayılan ilk aydınlığı tarif eder ve bu açıya karşılık gelir.

Buna rağmen buradaki saat ile Diyanet’in ilan ettiği imsak vakti birebir aynı olmaz. Diyanet kendi hesabına temkin denen bir ihtiyat süresi ekler; bu, hesap belirsizliklerine ve şehir sınırlarındaki konum farklarına karşı bir emniyet payıdır. Oruç tutuyorsanız bu sayfadaki saati değil, Diyanet’in resmî vakitlerini esas alın. Bu sayfa astronomik bilgi verir, ibadet vakti ilan etmez.

Sık sorulan sorular

Şafak saat kaçta söküyor?

Şehir ve tarih seçmeniz yeterlidir. Araç üç evreyi ayrı ayrı verir: astronomik şafak (güneş −18 derecede), denizci alacakaranlığı (−12) ve sivil şafak (−6). İstanbul'da 22 Temmuz 2026 için sırasıyla 03:54, 04:39 ve 05:19; güneş 05:51'de doğar. Astronomik şafaktan gün doğumuna 1 saat 57 dakika vardır. Halk dilinde 'şafak sökmesi' genelde gökyüzünün belirgin şekilde aydınlandığı sivil şafağa karşılık gelir.

Astronomik, denizci ve sivil şafak arasındaki fark ne?

Üçü de güneşin ufka göre açısıyla tanımlanır ve her birinin pratik bir karşılığı vardır. Astronomik şafak (−18 derece) gökyüzünün ilk aydınlanma anıdır; bu noktadan sonra en sönük gök cisimleri kaybolmaya başlar. Denizci alacakaranlığı (−12) ufuk çizgisinin seçilebildiği evredir; denizcilikte sekstant ölçümü bu pencerede yapılır. Sivil şafak (−6) yapay ışık olmadan okumaya yetecek aydınlığın oluştuğu andır ve birçok mevzuatta 'günün ağarması' bu eşiğe bağlanır.

Şafak süresi neden her yerde aynı değil?

Çünkü güneşin ufka yaklaşma açısı enleme ve mevsime göre değişir. Ekvatorda güneş ufka neredeyse dik iner, −18 dereceyi hızla geçer ve alacakaranlık yaklaşık 70 dakika sürer. Kuzeye çıkıldıkça güneş ufka eğik iner, aynı açıyı kat etmesi daha uzun sürer ve alacakaranlık uzar. Gündönümleri civarında da güneşin yörüngesi ufka daha eğik olduğu için süre uzar. Türkiye'de yaz aylarında astronomik şafaktan doğuşa yaklaşık iki saat vardır.

Şafak ile imsak aynı şey mi?

Aynı değildir ama ölçütleri çok yakındır. Diyanet İşleri Başkanlığı imsak vaktini güneşin ufkun 18 derece altında olduğu ana göre belirler — yani astronomik şafakla aynı açıya. Fıkıhtaki 'fecr-i sâdık' kavramı da doğu ufkunda yatay yayılan ilk aydınlığı tarif eder. Buna rağmen resmî imsak vakti buradaki saatten farklıdır, çünkü Diyanet hesabına temkin süresi ekler. Oruç tutuyorsanız Diyanet'in resmî vakitlerini esas alın.

Beyaz geceler nedir, Türkiye'de olur mu?

Beyaz gece, güneşin gece boyunca ufkun 18 derece altına hiç inmemesi ve gökyüzünün tam kararmamasıdır. Yaklaşık 60. enlemin kuzeyinde yaz aylarında görülür — Saint Petersburg, Oslo, Helsinki gibi şehirler bununla bilinir. Türkiye'nin en kuzey noktası 42 derece civarında olduğu için ülke içinde beyaz gece yaşanmaz; her gece astronomik karanlık oluşur. Araç, güneşin −18 dereceye inmediği bir konum ve tarih girildiğinde uydurma saat basmak yerine bunu açıkça bildirir.

Akşam tarafındaki karşılığı ne?

Aynı üç eşik akşam için ters sırayla geçerlidir: güneş battıktan sonra önce sivil alacakaranlık sona erer (−6), sonra denizci (−12), en son astronomik alacakaranlık biter (−18) ve gökyüzü tam kararır. İstanbul'da 22 Temmuz 2026'da güneş 20:30'da batar, sivil alacakaranlık 21:02'de, astronomik gurup 22:27'de sona erer. Yıldız gözlemi ve astrofotoğraf için uygun karanlık, astronomik alacakaranlığın bitişinden sonra başlar.

Fotoğrafçılıkta hangi evre kullanılıyor?

Sabah tarafında mavi saat, sivil şafak civarındaki penceredir: gökyüzü mavi, yapay ışıklar hâlâ yanıyor ve ikisi dengede. Altın saat ise gün doğumundan sonraki yaklaşık bir saattir; ışık sıcak ve gölgeler uzundur. Astronomik şafağın öncesi ise Samanyolu ve yıldız fotoğrafçılığı için elverişli tek penceredir. Bu üç zaman diliminin süresi mevsime ve enleme göre belirgin biçimde değiştiği için, çekim planı yaparken tarihe özgü hesap yapmak gerekir.

Hesaplanan saat gerçek gözlemle ne kadar uyuşur?

Türkiye enlemlerinde tipik sapma bir dakikanın altındadır, ancak alacakaranlık evrelerinde gözlem daha özneldir. Sebebi, gökyüzünün aydınlanmasının keskin bir eşik değil kademeli bir süreç olmasıdır; hava kirliliği, nem, bulut ve ay ışığı algılanan aydınlığı değiştirir. Şehir ışıkları özellikle astronomik şafağı gözle fark etmeyi imkânsız hâle getirebilir. Hesap fiziksel güneş konumunu verir; gördüğünüz aydınlık ise atmosfer koşullarına bağlıdır.

Kaynaklar