Fazla Mesai Hesaplama 2026
Aylık brütünüzden mesai ücretinizi hesaplayın: %50 fazla çalışma, %25 fazla süre, hafta tatili ve resmî tatil senaryoları tek araçta — üstüne yıllık 270 saat limit kontrolü ve zamlı ücret yerine kullanabileceğiniz serbest zaman karşılığı. Rakip araçların hiçbirinde tatil senaryoları yok.
Fazla mesai ücreti, saatlik brüt ücretin %50 zamlı hâlidir: saatlik ücret = aylık brüt ÷ 225, fazla çalışma ücreti = saat × saatlik × 1,50 (4857 sayılı İş Kanunu m.41). Haftalık 45 saati aşan çalışma "fazla çalışma" olup %50 zamlıdır; sözleşmeniz 45 saatin altındaysa sözleşme saati ile 45 saat arasındaki kısım "fazla sürelerle çalışma"dır ve %25 zamlıdır (çarpan 1,25). Hafta tatili ve resmî tatil çalışmasında karşılık ×2 seviyesine ulaşır. Örnek: aylık brüt maaşı 45.000 TL olan işçide saatlik ücret 45.000 ÷ 225 = 200 TL'dir; ayda 10 saat fazla çalışma için brüt mesai ücreti 200 × 1,50 × 10 = 3.000 TL olur. Aynı 10 saat "fazla süre" sayılsaydı 200 × 1,25 × 10 = 2.500 TL ödenirdi. Fazla çalışma yılda 270 saati aşamaz; günlük toplam çalışma 11 saati geçemez. İşçi dilerse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir. Sonuçlar brüttür, gelir vergisi ve SGK kesintisine tabidir. Bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.
4857 m.41 · m.46-47 · Yargıtay içtihadı
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Saatlik ücret, aylık brütün 225'e bölünmesiyle bulunur; mesai türüne göre zam uygulanır. Haftalık 45 saati aşan her saat %50 zamlıdır; sözleşmeniz 45 saatin altındaysa sözleşme saati ile 45 arası %25 zamlı "fazla sürelerle çalışma"dır. Hafta tatilinde çalışmak Yargıtay içtihadına göre 1,5 yevmiye ek ödeme doğurur (tatil ücretiyle birlikte 2,5 yevmiye); resmî tatilde çalışana +1 yevmiye ödenir.
Saatlik = Aylık brüt ÷ 225
Fazla çalışma = saat × saatlik × 1,50 · Fazla süre = saat × saatlik × 1,25
Serbest zaman: 1 saat FM = 1,5 saat izin (6 ay içinde kullanılır)
Yıllık 270 saat sınırı
Fazla çalışma yılda 270 saati aşamaz (4857 m.41); ayrıca günlük toplam çalışma 11 saati, gece çalışması 7,5 saati geçemez. Düzenli olarak ayda 22,5 saatten fazla mesai yapıyorsanız yıllık limiti aşarsınız — aracımız girdiğiniz aylık saate göre yıllık projeksiyonu gösterir. Limit aşımı, işçiye haklı fesih (m.24) imkânı verebilir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır? (Bordro, PDKS ve Tanık)
Fazla mesai alacağının ödenmesi için önce fazla çalışmanın yapıldığının ispatlanması gerekir; ispat yükü kural olarak işçidedir. Yargıtay uygulamasında kabul gören başlıca deliller şunlardır: işyeri giriş-çıkış kayıtları (PDKS/parmak izi/kartlı geçiş), imzalı puantaj ve mesai çizelgeleri, e-posta ve WhatsApp yazışmaları, vardiya listeleri, işveren tarafından tutulan fazla mesai onay formları ve tanık beyanları. İmzalı ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku (satırı) varsa, işçi ödemeyi aldığını kural olarak kabul etmiş sayılır; bordroya "ihtirazi kayıt" (çekince) koyarak imzalarsanız, ödenmeyen kısmı yine talep edebilirsiniz. Bordroda fazla mesai sütunu hiç yoksa, işçi her türlü delille (özellikle tanıkla) fazla çalışmayı ispatlayabilir. Tanık gösterecekseniz, aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış kişilerin beyanı en güçlü delildir. Delil toplarken belgelerin fotoğrafını/ekran görüntüsünü tarih içerecek şekilde saklayın. Bu araç sadece tutarı hesaplar; hak arama sürecinde delil, hesaplama kadar belirleyicidir. Bu bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; kendi durumunuz için bir iş hukuku avukatına danışın.
Tanık Beyanıyla İspatta %30 Hakkaniyet İndirimi
Fazla mesai yazılı belgeyle (PDKS, imzalı puantaj) değil de yalnızca tanık beyanıyla ispatlanmışsa, mahkeme genellikle işçinin her hafta istisnasız aynı saatte fazla çalıştığının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu kabul eder. Bu durumda yıllık izin, rapor, resmi tatil gibi çalışılmayan günler nedeniyle hesaplanan brüt fazla mesai alacağından Yargıtay yerleşik içtihadıyla yaklaşık %30 oranında "hakkaniyet (takdiri) indirimi" yapılır. İndirimden sonra kalan tutar hüküm altına alınır. Örnek: mahkemenin bilirkişi hesabıyla belirlediği brüt fazla mesai alacağı 60.000 TL ise, %30 indirim sonrası talep edilebilir tutar 42.000 TL'ye iner. İndirim yazılı-kesin delille (kart basma kayıtları) ispatlanan dönemlere kural olarak uygulanmaz. Aşağıdaki tablo indirim mantığını özetler.
| İspat şekli | Hakkaniyet indirimi | 60.000 TL brüt alacakta net talep |
|---|---|---|
| PDKS/imzalı puantaj (yazılı) | Uygulanmaz | 60.000 TL |
| Tanık beyanı (belgesiz) | ~%30 | 42.000 TL |
| Karma (kısmen belge, kısmen tanık) | Tanıkla ispatlanan kısma ~%30 | Değişken |
Oranlar dosyanın özelliğine göre mahkemenin takdirindedir. Bu içerik hukuki tavsiye değildir.
Fazla Mesai Alacağında 5 Yıllık Zamanaşımı
Fazla mesai ücreti bir "ücret alacağı" olduğundan 5 yıllık zamanaşımına tabidir (Borçlar Kanunu m.147). Bu, geriye dönük en fazla 5 yıllık fazla mesainizi talep edebileceğiniz anlamına gelir; daha eski dönemler zamanaşımına uğrar. Zamanaşımı her ay işleyen ücret için ayrı ayrı işler: dava açtığınız tarihten 5 yıl öncesine kadarki alacaklar canlıdır, öncesi düşer. İş sözleşmeniz halen devam ediyorsa da bu süre işler; yani "işten ayrılınca dava açarım" diye beklemek eski aylarınızın zamanaşımına girmesine yol açabilir. Dava açmadan önce zorunlu "arabuluculuk" başvurusu yapılması gerekir ve arabuluculuğa başvuru zamanaşımını durdurur. İşten ayrıldıysanız, ihbar/kıdem tazminatı ile birlikte fazla mesai alacağınızı da aynı süreçte talep edebilirsiniz. Süreyi kaçırmamak için haklarınızı fark ettiğiniz anda arabulucuya başvurmak en güvenli yoldur. Bu araç yalnızca hesaplama yapar; hak düşürücü süreler için mutlaka bir avukata danışın. Genel bilgilendirmedir, hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Fazla Mesai İçin İşçinin Yazılı Onayı Şart mı?
İş Kanunu'na göre fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayı (muvafakati) alınmalıdır. Onay iş sözleşmesinin imzalandığı sırada veya ihtiyaç doğdukça alınabilir; sözleşmede fazla mesai yapılacağına dair genel bir hüküm bulunması da onay yerine geçebilir. Yönetmelik gereği bu onayın her yılbaşında yenilenmesi esastır. İşçi onay vermediyse veya onayını geri aldıysa, kural olarak fazla çalışmaya zorlanamaz ve bu nedenle iş sözleşmesi feshedilemez. Onay olmadan yaptırılan fazla çalışmanın ücreti yine de %50 zamlı ödenir; işverenin "onay yoktu" savunması işçinin alacağını ortadan kaldırmaz, ücreti ödeme yükümlülüğü devam eder. Zorunlu nedenler (arıza, doğal afet, üretimi durduracak teknik aksaklık) ve olağanüstü hallerde ise onay şartı aranmaksızın fazla çalışma yaptırılabilir; bu haller de zamlı ücrete tabidir. Uygulamada anlaşmazlıkların çoğu "onay var mı, ücret ödendi mi" noktasında çıkar; bu yüzden hem işçinin hem işverenin onay belgesini ve ödeme kayıtlarını saklaması önemlidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.
Kimlere Fazla Mesai Yaptırılamaz?
Bazı işçi gruplarına, onay verseler bile fazla çalışma yaptırılması kanunen yasaktır. Bu kişilere fazla mesai yaptıran işveren idari para cezasıyla karşılaşabilir. Yasak kapsamına giren başlıca gruplar aşağıdadır. Sağlığının elvermediği doktor raporuyla belgelenen işçiler ile gece çalışması yürüten işçiler de bu kapsamda değerlendirilir; gece işçilerinin günlük çalışması 7,5 saati aşamaz.
| İşçi grubu | Fazla mesai durumu |
|---|---|
| 18 yaşını doldurmamış işçiler | Yaptırılamaz |
| Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler | Yaptırılamaz |
| Sağlığının uygun olmadığı raporla belgelenen işçiler | Yaptırılamaz |
| Kısmi süreli (part-time) iş sözleşmesiyle çalışanlar | Fazla mesai yaptırılamaz (fazla sürelerle çalışma söz konusu olabilir) |
| Yer ve su altında çalışan işçiler | Fazla mesai yaptırılamaz; haftalık sınır 37,5 saattir |
| Gece vardiyasında çalışan işçiler | Kural olarak yaptırılamaz; günlük 7,5 saat sınırı |
Bu gruplar için haftalık/günlük çalışma süreleri özel olarak korunur. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir iş hukuku uzmanına danışın.
Denkleştirme (Esnek Çalışma) Fazla Mesaiyi Nasıl Etkiler?
Denkleştirme, haftalık 45 saatlik çalışmanın bir dönem içinde bazı haftalar fazla, bazı haftalar az çalışılarak dengelenmesidir. İşveren, işçinin yazılı onayıyla haftalık çalışma süresini işyerinde uygulanan biçimde günlere farklı dağıtabilir. Denkleştirme süresi kural olarak 2 aydır; toplu iş sözleşmesi varsa bu süre 4 aya kadar çıkarılabilir. Önemli nokta şudur: denkleştirme dönemi içinde, ortalama haftalık çalışma 45 saati aşmadığı sürece, bazı haftalarda 45 saatin üzerinde çalışılmış olsa bile bu saatler fazla mesai sayılmaz ve zamlı ücret doğmaz. Ancak günlük çalışma süresi her hâlde 11 saati geçemez; bu sınırı aşan çalışma denkleştirmeye rağmen fazla mesaidir. Örnek: bir hafta 50 saat, ertesi hafta 40 saat çalışan işçinin iki haftalık ortalaması 45 saattir ve fazla mesai alacağı doğmaz; fakat herhangi bir gün 11 saati aştıysa, aşan kısım zamlı ödenir. Denkleştirme uygulanacaksa yazılı onay ve dönemin net belirlenmesi şarttır. Bu içerik hukuki tavsiye değildir, genel bilgilendirmedir.
Resmî Tatil ve Bayram Günleri Çalışma Ücreti: UBGT Kuralı
"30 Ağustos'ta çalışırsam ne kadar alırım", "kurban bayramı mesai ücreti" veya "arife günü yarım gün mü" sorularının cevabı, çalışılan günün ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) günü olup olmadığına bağlıdır. İş Kanunu m.47 gereği bu günlerde çalışmayan işçiye ücreti tam ödenir; çalışırsa her gün için ayrıca +1 yevmiye eklenir. Yani UBGT'de tam gün çalışan işçi, o günün olağan ücretine ek olarak bir günlük brüt ücret daha hak eder. Örneğin brüt maaşı 45.000 TL olan işçinin günlük ücreti 45.000 ÷ 30 = 1.500 TL'dir; 29 Ekim'de tam gün çalışırsa maaşına ek olarak 1.500 TL brüt alır.
| Tatil günü | Türü | Çalışırsa ek (brüt maaş 45.000 için) |
|---|---|---|
| 1 Ocak — Yılbaşı | Genel tatil | +1 yevmiye (1.500 TL) |
| Ramazan Bayramı arifesi | Yarım gün (yalnız arife) | Yarım günü aşan çalışma ücretli |
| Ramazan Bayramı (3 gün) | Genel tatil | Her gün +1 yevmiye |
| 23 Nisan · 1 Mayıs · 19 Mayıs | Ulusal/genel tatil | Her biri +1 yevmiye |
| Kurban Bayramı arifesi | Yarım gün | Yarım günü aşan çalışma ücretli |
| Kurban Bayramı (4 gün) | Genel tatil | Her gün +1 yevmiye |
| 15 Temmuz · 30 Ağustos · 29 Ekim | Ulusal bayram | Her biri +1 yevmiye |
Ramazan ve Kurban Bayramı'nın arife günleri saat 13.00'ten sonrası tatil sayılır; öğleden sonrasına denk gelen çalışma bu yarım gün için ek ücret doğurur. Tatilde yapılan çalışma aynı zamanda haftalık 45 saati de aşıyorsa, aşan saatlere ayrıca %50 fazla çalışma zammı eklenir. Bayram tarihleri her yıl hicri takvime göre kaydığından, kesin günleri işleme almadan önce Resmî Gazete'de yayımlanan yıllık tatil kararnamesini teyit edin.
Brüt Mesai Ücretinden Net'e: Vergi Diliminin Gizli Etkisi
Aracımız mesai ücretini brüt gösterir, çünkü elinize geçen tutar aylık gelirinizin toplamına ve o an bulunduğunuz gelir vergisi dilimine bağlıdır. Mesai ücreti, o ayın normal maaşıyla toplanıp gelir vergisi matrahına eklenir; bu yüzden aynı 10 saatlik mesai, yılın başında ile sonunda farklı net getirir. Türkiye'de gelir vergisi kümülatif ilerler: matrahınız yıl içinde biriktikçe dilim %15'ten %20'ye, sonra %27'ye çıkar. Yani Ocak'ta düşük dilimdeyken yaptığınız mesai daha çok net kazandırır; Kasım-Aralık'ta üst dilime geçmişseniz aynı mesainin neti belirgin düşer.
Somut bir örnek: brüt maaşı 45.000 TL olan işçinin saatlik ücreti 45.000 ÷ 225 = 200 TL, fazla çalışma saati 200 × 1,50 = 300 TL'dir. Ayda 10 saat mesai = 3.000 TL brüt ek. Bu tutardan önce işçi payına düşen SGK ve işsizlik primleri (toplam %15: 3.000 × 0,15 = 450 TL) düşülür, gelir vergisi matrahı 2.550 TL olur; ayrıca brüt üzerinden binde 7,59 damga vergisi (3.000 × 0,00759 = 22,77 TL) uygulanır. Gelir vergisi dilimine göre elde kalan net şöyle değişir:
| Bulunduğunuz dilim | Marjinal oran | 3.000 TL brüt mesainin neti |
|---|---|---|
| Yılın başı (düşük matrah) | %15 | ≈ 2.145 TL |
| Yıl ortası | %20 | ≈ 2.017 TL |
| Yıl sonu (üst dilim) | %27 | ≈ 1.839 TL |
Görüldüğü gibi tam olarak aynı mesai, dilim yükseldikçe yaklaşık 305 TL daha az net getirir. Kendi mesai ücretinizin netini görmek için yukarıda çıkan zamlı brüt tutarı, aylık maaşınızla birlikte brütten nete maaş aracına ekleyerek girin; marjinal dilim etkisini ayrı ayrı görmek isterseniz gelir vergisi hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Bu tutarlar örnek varsayımlarla hesaplanmıştır; kesin sonuç bordronuzdaki kümülatif matraha göre değişir.
Fazla Mesai Ödenmiyorsa Ne Yapmalı? Adım Adım Hak Arama Yolu
Fazla çalışma yaptığınız hâlde ücreti ödenmiyorsa, izleyeceğiniz süreç kanunda net bir sıraya bağlıdır. Önce belgelerinizi toplayın (PDKS/kart kayıtları, imzalı puantaj, mesai yazışmaları, bordrolar), sonra aşağıdaki adımları takip edin. Fazla mesai ücret alacağı olduğundan geriye dönük en fazla 5 yılı talep edebileceğinizi ve arabuluculuğa başvurunun zamanaşımını durdurduğunu unutmayın.
1) ALO 170 / e-Devlet şikâyet → 2) Zorunlu arabuluculuk → 3) İş mahkemesi
1. Adım — İdari şikâyet (ALO 170 / ÇSGB): Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na ALO 170 hattı veya e-Devlet üzerinden şikâyette bulunabilirsiniz. İş müfettişi denetimi işverene idari yaptırım getirebilir; ancak müfettiş, bireysel alacağınızı doğrudan tahsil etmez. Bu yol daha çok baskı ve tespit içindir.
2. Adım — Zorunlu arabuluculuk: Fazla mesai alacağı davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. e-Devlet Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Portalı'ndan başvurulur. Tarafların anlaşması hâlinde tutanak ilam (mahkeme kararı) gibi icra edilebilir.
3. Adım — İş mahkemesi: Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanakla birlikte İş Mahkemesi'nde dava açılır. Mahkeme bilirkişi marifetiyle fazla mesai alacağınızı hesaplar; alacak yalnızca tanıkla ispatlanmışsa yaklaşık %30 hakkaniyet (takdiri) indirimi uygulanabilir. İşten ayrıldıysanız kıdem tazminatı ve ihbar alacaklarınızı da aynı davada isteyebilirsiniz. Diğer haklarınıza toplu bakış için Maaş & Tazminat araçlarını inceleyin. Bu içerik genel bilgilendirmedir, bağlayıcı hukuki tavsiye değildir; süreci bir iş hukuku avukatıyla yürütmeniz önerilir.
İşlenmiş Örnek: 3 Farklı Maaşta Aynı 15 Saat Mesainin Karşılaştırması
"Mesai saati kaç para", "40 bin maaş mesai ücreti" ya da "asgari ücret fazla mesai" arayanların net cevabı: saatlik ücret brütle doğru orantılı olduğundan, aynı 15 saatlik mesai maaşınıza göre farklı toplam getirir. Aşağıdaki tablo, üç farklı brüt maaş için saatlik ücreti, %25 (fazla süre) ve %50 (fazla çalışma) saat başı tutarları, resmî tatil saat başını (saatlik ×2) ve 15 saatlik fazla çalışma toplamını (%50 üzerinden) yan yana verir. Tümü Saatlik = Brüt ÷ 225 formülüyle hesaplanmıştır ve tutarlar brüttür.
| Aylık brüt | Saatlik | %25 fazla süre | %50 fazla çalışma | Tatil (×2) | 15 saat @ %50 toplam |
|---|---|---|---|---|---|
| 33.030 TL (asgari düzeye yakın) | 146,80 TL | 183,50 TL | 220,20 TL | 293,60 TL | 3.303 TL |
| 45.000 TL (orta) | 200,00 TL | 250,00 TL | 300,00 TL | 400,00 TL | 4.500 TL |
| 75.000 TL (üst) | 333,33 TL | 416,67 TL | 500,00 TL | 666,67 TL | 7.500 TL |
Tablodaki mantık şudur: brüt maaş 33.030'dan 75.000'e yaklaşık 2,27 kat artınca, aynı 15 saatlik mesainin karşılığı da 3.303 TL'den 7.500 TL'ye tam aynı oranda büyür — çünkü saatlik ücret doğrudan brütten türer. Buradaki 33.030 TL yalnızca asgari düzeye yakın örnek bir tutardır; güncel asgari ücret farklıysa oranlar değişmez, yalnızca taban rakam kayar. Bu değerler brüt olup, bir üstteki vergi dilimi bölümünde anlattığımız gibi elinize geçen net, bulunduğunuz gelir vergisi dilimine göre daha düşük olur. Yalnızca saatlik veya günlük ücretinizi ayrıntılı görmek için saatlik ücret hesaplama aracını, tatil senaryonuzun yıllık izne etkisini merak ediyorsanız yıllık izin hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Rakamlar örnek varsayımlarla verilmiştir; kendi tutarınızı yukarıdaki hesaplayıcıya girerek görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Fazla mesai saat ücreti nasıl hesaplanır?
Aylık brüt maaş 225'e bölünerek normal saat ücreti bulunur (30 gün × 7,5 saat = 225). Fazla mesai saati bunun %50 zamlısıdır. 2026'da asgari ücretli için: 33.030 / 225 = 146,80 TL normal saat ücreti; fazla mesai saati 146,80 × 1,5 = 220,20 TL. Ayda 10 saat fazla mesai yapan asgari ücretli 2.202 TL brüt ek ücret alır.
Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma farkı nedir?
Haftalık 45 saati aşan çalışma 'fazla çalışma'dır ve %50 zamlı ödenir. Sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altındaysa (ör. 40 saat), 40-45 saat arası 'fazla sürelerle çalışma' sayılır ve %25 zamlı ödenir. Örnek: 45.000 TL brüt maaşlı (saatlik 200 TL), 40 saat sözleşmeli biri 48 saat çalışırsa 5 saat × 250 TL + 3 saat × 300 TL = 2.150 TL ek alır.
Hafta tatilinde (pazar) çalışan işçi ne kadar ücret alır?
Yerleşik Yargıtay içtihadına göre hafta tatili çalışması fazla çalışma sayılır: çalışmasa da alacağı 1 yevmiyeye ek olarak 1,5 yevmiye zamlı ücret ödenir, toplam 2,5 yevmiyeye ulaşır. Örnek: 45.000 TL brüt maaşlı işçinin günlük ücreti 1.500 TL'dir; pazar günü tam gün çalışırsa maaşına ek 2.250 TL brüt ödenmelidir.
Resmi tatilde çalışmanın ücreti nedir?
İş Kanunu m.47 gereği ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye o günün ücreti tam ödenir; çalışırsa ayrıca her gün için 1 günlük ücret daha ödenir (toplam 2 yevmiye). 45.000 TL brüt maaşlı işçi 30 Ağustos'ta çalışırsa maaşına ek 1.500 TL brüt alır. Tatil çalışması haftalık 45 saati de aşırıyorsa aşan saatlere ayrıca %50 zam eklenir.
Gece vardiyasında zam veya fazla mesai hakkı var mı?
4857 sayılı Kanun'da zorunlu bir gece zammı yoktur; gece zammı ancak toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesiyle kararlaştırılır. Ancak gece çalışması (20.00-06.00) kural olarak 7,5 saati geçemez ve Yargıtay'a göre 7,5 saati aşan gece çalışması, haftalık 45 saat dolmasa bile fazla çalışma sayılıp %50 zamlı ödenir. Gece döneminde ayrıca fazla mesai yaptırılması yasaktır.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yaptırılabilir?
Fazla çalışma toplamı yılda 270 saati aşamaz (ayda ortalama 22,5 saat) ve işçinin onayı gerekir. İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir: her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, her fazla süre saati için 1 saat 15 dakika izin; bu izin 6 ay içinde, ücrette kesinti olmadan kullandırılır.
Fazla mesai hesabı brüt maaşta neden 225'e bölünüyor?
Günlük yasal çalışma süresi 7,5 saat kabul edilir. Aylık ücret 30 gün üzerinden ödendiği için 30 × 7,5 = 225 saat bulunur. Saatlik brüt ücret bu nedenle aylık brüt maaşın 225'e bölünmesiyle hesaplanır. Örneğin 2026 asgari brüt ücret 33.030 TL'de saatlik brüt 33.030 ÷ 225 = 146,80 TL, fazla mesai saat ücreti ise 146,80 × 1,50 = 220,20 TL olur.
Yeraltında (maden, tünel) çalışan işçinin fazla mesaisi nasıl hesaplanır?
Yer ve su altında çalışan işçilerde haftalık çalışma süresi 45 değil, en çok 37,5 saattir. Kural olarak bu işçilere fazla çalışma yaptırılamaz; zorunlu hâllerde 37,5 saati aşan çalışma fazla mesai sayılır ve saatlik ücretin %50 zamlısıyla ödenir. Günlük çalışma da 7,5 saati aşamaz. Bu koruma, yeraltı işlerinin ağır ve tehlikeli niteliğinden kaynaklanır.
Fazla mesai ücreti yerine izin (serbest zaman) kullanabilir miyim?
Evet. İşçi, zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebilir. Her 1 saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika (fazla sürelerle çalışmada 1 saat 15 dakika) serbest zaman hak edilir. Bu serbest zaman, işçinin talebi üzerine 6 ay içinde, iş gücü yoğunluğunu dikkate alarak kesintisiz ve ücretinde düşme olmadan kullandırılır. Tercih hakkı işçiye aittir; işveren tek taraflı olarak ücret yerine izin dayatamaz.
İşten ayrılmadan fazla mesai alacağımı dava edebilir miyim?
Evet, iş sözleşmesi devam ederken de ödenmemiş fazla mesai alacağı için hukuki yola başvurabilirsiniz. Ancak 5 yıllık zamanaşımı sözleşme sürerken de işlediğinden, beklemek en eski aylarınızın hak kaybına yol açabilir. Dava öncesi zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılır ve bu başvuru zamanaşımını durdurur. Alacağınızı fark ettiğinizde vakit kaybetmeden başvurmanız lehinize olur. Bu genel bilgidir; süreç için avukata danışın.
Fazla mesai maaşa dahil edilebilir mi? Sözleşmede 'ücret fazla mesai dahildir' hükmü geçerli mi?
İş sözleşmesine fazla çalışmanın aylık ücrete dahil olduğu yazılabilir; ancak Yargıtay uygulamasına göre bu hüküm yılda en fazla 270 saati kapsar. Yani sözleşmedeki 'fazla mesai ücrete dahildir' kaydı, yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmayı geçerli biçimde karşılayabilir; bu sınırı aşan her saat ayrıca %50 zamlı ödenmek zorundadır. Örneğin ayda ortalama 22,5 saatten fazla çalışıyorsanız yılda 270 saati aşarsınız ve aşan kısım için ek ücret talep edebilirsiniz. Bu tür kayıtların geçerliliği somut olaya göre değişir; bir avukata danışmanız önerilir.
Beyaz yakalı çalışan veya üst düzey yönetici fazla mesai alır mı?
İş Kanunu, fazla çalışma hükümleri bakımından beyaz-mavi yaka ayrımı yapmaz; kural olarak sözleşmesi İş Kanunu'na tabi her işçi fazla mesai ücretine hak kazanır. Ancak Yargıtay içtihadında, işvereni temsil eden, çalışma saatlerini kendisi belirleyen ve emir-talimat almadan iş organizasyonuna hükmeden en üst düzey yöneticiler (ör. genel müdür) bakımından fazla mesai talebi kabul edilmeyebilir. Buna karşın çalışma düzeni işverence belirlenen orta kademe yönetici ve uzmanlar, mesai saatleri kayıt altındaysa fazla çalışma ücretine hak kazanır. Belirleyici olan unvan değil, çalışma düzenine kimin karar verdiğidir.
Fazla mesai ücreti maaş bordrosunda hangi satırda görünür, nasıl kontrol ederim?
Fazla mesai, bordroda genellikle 'Fazla Mesai', 'Fazla Çalışma' veya 'FM' gibi ayrı bir tahakkuk satırında brüt olarak gösterilir. Kontrol için önce satırdaki saat sayısı × saatlik ücret × zam çarpanı hesabının doğru olup olmadığına bakın: örneğin 45.000 TL brütte 10 saat fazla çalışma satırı 3.000 TL (10 × 200 × 1,50) olmalıdır. Satır hiç yoksa fazla mesainiz hesaba katılmamış demektir; bu durumda her türlü delille alacağınızı talep edebilirsiniz. Bordroda satır varsa ödenip ödenmediğini banka dekontuyla karşılaştırın ve tereddüt hâlinde bordroyu 'ihtirazi kayıt' (çekince) düşerek imzalayın.
Yıllık izinde veya raporluyken resmî tatil gelirse ek ücret alır mıyım?
Hayır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmadığınız hâlde ücretiniz zaten tam ödenir; ek yevmiye yalnızca o günde fiilen çalışırsanız doğar. Yıllık ücretli iznin veya istirahat (rapor) süresinin içine bir resmî tatil denk gelirse, o gün ayrıca ek ücret getirmez; ancak yıllık izin hesabında resmî tatil ve hafta tatili günleri izin gününden sayılmaz, yani izin süreniz bu günler kadar uzar. Örneğin 10 günlük izninizin ortasına 1 Mayıs geldiyse, o gün izninizden düşülmez. Raporluysanız ilgili günlerde SGK geçici iş göremezlik ödeneği kurallarına tabi olursunuz.
Cumartesi çalışması fazla mesai sayılır mı? Haftalık 45 saat dolmadıysa cumartesinin durumu ne olur?
Cumartesinin fazla mesai sayılıp sayılmayacağı takvime değil, o hafta toplam kaç saat çalıştığınıza bağlıdır. Fazla çalışma, haftalık 45 saatin aşılmasıyla doğar; günün adı önemli değildir. Pazartesi-Cuma toplam 45 saati doldurduysanız cumartesi yaptığınız her saat %50 zamlı fazla çalışmadır. Ancak hafta içi az çalışıp 45 saat dolmamışsa, cumartesi çalışması yalnızca 45'e kadar olan kısımda normal ücretle, sözleşmeniz 45'in altındaysa (ör. 40 saat) 40-45 arası %25 zamlı 'fazla sürelerle çalışma' olarak değerlendirilir. Cumartesi akdî tatil günü olsa bile 45 saat dolmadan zam doğmaz.
Kısmi süreli (part-time) çalışanın fazla çalışması nasıl ücretlendirilir?
Kısmi süreli çalışana kural olarak fazla çalışma (haftalık 45 saat üstü) yaptırılamaz; onlar için söz konusu olan 'fazla sürelerle çalışma'dır. Sözleşmede kararlaştırılan haftalık süreyi aşan ancak 45 saatin altında kalan çalışma %25 zamlı ödenir. Örneğin haftalık 20 saat sözleşmeli, saatlik brütü 250 TL olan bir part-time çalışan bir hafta 26 saat çalışırsa, aşan 6 saat için 6 × 250 × 1,25 = 1.875 TL ek ücrete hak kazanır. Haftalık toplam 45 saati fiilen aşarsa aşan kısım %50 fazla çalışma zammına tabi olur. Bu ayrımı bilmek, kısmi süreli çalışanların en çok hak kaybettiği noktadır.
- 4857 sayılı İş Kanunu (m.41 fazla çalışma, m.46-47 tatil çalışması, m.63 haftalık 45 saat) — %50 ve %25 zam oranları, yıllık 270 saat sınırı, serbest zaman (1,5 kat) ve hafta tatili/UBGT ücreti
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Çalışma Genel Müdürlüğü — Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma uygulamasına ilişkin ikincil mevzuat ve rehberler
- T.C. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) — Brüt mesai ücretinden kesilecek gelir vergisi tarifesi
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — Fazla mesai ücretinin prime esas kazanca dâhil edilmesi ve SGK kesintileri
Son güncelleme: 20 Temmuz 2026 · üret.me editör ekibi
üret.me/fazla-mesai-hesaplama — 20 Temmuz 2026