Ay Evresi Hesaplama

Aracın varsayılan tarihi bugündür; doğrudan hesaplayabilirsiniz. Sonuçta evrenin adı, aydınlanma yüzdesi, yeniaydan bu yana geçen gün sayısı (ay yaşı) ve sonraki dolunay ile yeniay tarihleri birlikte verilir. Evreler 29,53 günlük sinodik ay döngüsüyle tekrarlanır: yeniay, hilal, ilk dördün, şişkin ay, dolunay, küçülen şişkin ay, son dördün ve küçülen hilal.

Bir yeniaydan diğerine geçen süre 29,53 gündür ve buna sinodik ay denir. Bu süre, Ayın Dünya çevresindeki gerçek yörünge süresinden (27,32 gün, yıldızıl ay) daha uzundur. Fark, Dünyanın bu sırada Güneş çevresinde ilerlemesinden kaynaklanır: Ayın aynı evreye dönmesi için yörüngesini tamamlamasının ötesinde biraz daha yol alması gerekir. Aradaki iki günlük fark küçük görünse de takvim hesaplarında birikerek anlamlı hale gelir.

Araç sonraki dolunay ve yeniayın tarihini verir ama saatini vermez, çünkü kullandığı yöntem buna elverişli değildir. Hesap ortalama sinodik ay dönemine dayanır ve dolunay ile yeniayın tam anı bu yöntemle ±6 saat sapabilir. Sebebi, Ayın yörüngesinin eliptik olması ve Güneşin çekiminin düzensizlik yaratmasıdır; gerçek yeniaylar ortalamanın ±14 saat etrafında salınır. Saatlik hassasiyet gerekiyorsa efemeris tablolarına başvurun.

Kuzey yarımkürede pratik kural şudur: Ayın sağ tarafı aydınlıksa Ay büyüyor, sol tarafı aydınlıksa küçülüyordur. Güney yarımkürede bu ters çalışır. Bir başka ipucu görülme zamanıdır: büyüyen hilal gün batımından sonra batı ufkunda görülür, küçülen hilal ise gün doğumundan önce doğu ufkunda. Dolunay gün batımında doğar ve gün doğumunda batar; ilk dördün öğleden sonra doğup gece yarısı batar.

Aydınlanma oranı, evre değerinin kosinüsüyle bulunur: (1 - cos(2 x pi x evre)) / 2. Yeniayda evre 0 olduğu için oran %0, dolunayda evre 0,5 olduğu için %100 çıkar. İlk ve son dördünde %50'dir. Dikkat edilmesi gereken bir nokta, aydınlanma oranının evreyle doğrusal ilerlemeMEmesidir: dolunay çevresinde birkaç gün boyunca oran %95'in üzerinde kalır, bu yüzden dolunaydan bir gün önce ve sonra Ay neredeyse tam görünür.

İlişkilidir ama aynı değildir. Hicri ay, hilalin görülmesiyle veya astronomik hesapla başlar; ikisi de yeniay anına yakındır ama onunla birebir çakışmaz. Hilal, yeniaydan sonra ancak Ay Güneşten yeterince uzaklaştığında görünür hale gelir ve bu genelde 15-20 saat sonrasıdır. Bu yüzden bir tarihte yeniay çıkması, hicri ayın o gün başladığı anlamına gelmez. Hicri tarih için hicri takvim aracını kullanın.

Ay tutulması yalnızca dolunayda, Güneş tutulması ise yalnızca yeniayda gerçekleşebilir. Ancak her dolunayda tutulma olmaz, çünkü Ayın yörüngesi Dünyanın yörünge düzlemine göre yaklaşık 5 derece eğiktir ve Ay çoğu dolunayda Dünyanın gölge konisinin üstünden veya altından geçer. Tutulma ancak Ay, yörünge düzlemlerinin kesişme noktalarına (düğüm noktaları) yakınken dolunay olursa görülür. Bu araç tutulma hesaplamaz.

Gelgitler Ay ve Güneşin çekim kuvvetinden doğar. Yeniay ve dolunayda üç gök cismi hizalandığı için çekim etkileri toplanır ve gelgit genliği en yüksek olur; buna büyük gelgit denir. İlk ve son dördünde ise çekimler birbirini kısmen götürür ve genlik en düşük seviyeye iner. Türkiye kıyılarında gelgit farkı Akdeniz ve Karadeniz'de birkaç santimetreyle sınırlıdır, bu yüzden pratik etkisi okyanus kıyılarındaki kadar belirgin değildir.